Dva veka od osnivanja Matice srpske

Novi Sad – Matica srpska danas obeležava dva veka, a Svečana akademija biće održana u Srpskom narodnom pozorištu večeras od 20 časova na sceni „Jovan Đorđević“.

Pre 200 godina, 16. februara 1826. u Pešti, na inicijativu Jovana Hadžića (Miloš Svetić) i uz podršku bogatih poslovnih ljudi: Đorđa Stankovića, Josifa Milovuka, Jovana Demetrovića, Gavrila Bozitovca, Petra Rajića i Andrije Rozmirovića, osnovana je najstarija institucija srpske kulture, književnosti i nauke.

Njeno delovanje je od samog početka bilo usmereno na predstavljanje srpske kulture u Evropi, a sa druge strane na prosvećivanje naroda. U tom cilju razvijena je bogata izdavačka delatnost. Osnovu je činio čuveni Letopis, pokrenut 1824. godine. Kasnije su nastale brojne edicije, a među njima i jedna sa naglašenom prosvetiteljskom ulogom koja je nosila naziv Knjige za narod. Od četrdesetih godina XIX veka stvarani su uslovi za bavljenje naukom. Tada je formirana biblioteka sa knjižnim fondovima iz različitih naučnih oblasti i zbirka rukopisa.

Matica srpska je 1864. godine preseljena iz peštanskog Tekelijanuma u novosadski Platoneum i od tada Novi Sad dobija naziv Srpska Atina jer se smatralo da su se oko Matice srpske okupljali najobrazovaniji i najmudriji ljudi.

Matica srpska je imala značajniju ulogu u procvatu kulture i nauke Srba, posebno u vreme Habzburške monarhije. Ubrzo je postala i najvažnija kulturna institicija srpskog naroda uopšte - uz mnogo kasnije osnovanu Srpsku kraljevsku akademiju, današnju SANU, Matica je bila i ostala centralno telo srpske kulture i nauke.

Dobrotvori i članovi Matice srpske su bili vladar Srbije Miloš Obrenović i njegov brat Jevrem, plemić Sava Popović Tekelija, baron Jovan Nikolić od Rudne, vladar Crne Gore Petar II Petrović Njegoš, pripadnici kraljevske porodice Karađorđević, pisci, narodni tribuni, svetski poznati naučnici, poput Mihajla Pupina, ali i manje znani građani koji su svojim prilozima podržavali prosvetiteljsku misiju Matice srpske.

Svečana akademija i protest

Na svečanosti povodom obeležavanja dva veka od osnivanja Matice srpske okupljenima će se obratiti predsednik Matice srpske, prof. dr Dragan Stanić, patrijarh srpski Porfirije i savetnik za regionalna pitanja i bivši gradonačelnik Novog Sada Miloš Vučević.

Prvobitno je bilo najavljeno da će govornik biti i predsednik Aleksandar Vučić, ali je on to demantovao, uprkos tome, za večeras je najavljen protest ispred Srpskog narodnog pozorišta. Studenti su pozvali građane na okupljanje u 17 časova u kampusu Univerziteta u Novom Sadu.